Food For Thoughts // Het WK is één groot feest...

Gepubliceerd op maandag 02 juni 2014

Het WK voetbal start over minder dan 2 weken, en er verschijnen in de media zeer veel berichten over het Braziliaanse volk dat zich fel uitspreekt tegen het WK. De demonstraties, die vooral tijdens de Confedarations Cup van vorig jaar de aandacht van de wereld moesten trekken, zijn weer hervat. Vanaf 12 juni strijden 32 landenteams door heel Brazilië om de wereldtitel, waar vele Brazilianen zich klaarmaken voor een geheel andere strijd: die van gelijke rechten tussen arm en rijk.

Het is augustus 2013 op het moment dat ik voor de tweede keer een periode in Rocinha verblijf, één van de grootste favela’s van Zuid-Amerika. Om diverse redenen heb ik hier enorm naar uitgekeken. Één van de zaken waar ik erg benieuwd naar ben, is de situatie rondom de drugsbende die in Rocinha vele jaren de dienst heeft uitgemaakt in de wijk, maar nu (volgens de verhalen in de media) zou zijn verjaagd door de nieuwe vredespolitie van Rio de Janeiro, de zogeheten UPP. Het UPP-project is één van de paradepaardjes van de Braziliaanse politiek in aanloop naar het WK, waardoor er voor het eerst in de geschiedenis sprake is van permanente politieaanwezigheid in favela’s.

In de favela’s van Rio de Janeiro waar UPP’s zijn geïnstalleerd waren bewoners vanaf het begin sceptisch. Ondanks dat was er wel enige hoop dat er hiermee iets zou gaan veranderen. Het plan van de overheid was namelijk om naast de installatie van de verschillende UPP’s, ook te starten met een “UPP social”, die vele sociale projecten in deze favela’s zou gaan lanceren.
In Rocinha heb ik in de maanden voorafgaand aan één van ‘s werelds grootste sportevenementen ervaren waarom miljoenen Brazilianen protesteren tegen de forse investeringen voor het WK. Zo heeft een groot deel van de favela anno 2014 nog steeds een open rioleringssysteem, wat een behoorlijk gezondheidsrisico met zich meebrengt. De belofte van de UPP social- projecten die gestart zouden worden is door de overheid nog niet of nauwelijks ingelost, evenals de belofte voor een veiligere leefomgeving. In veel favela’s is het geweld met de komst van de UPP’s juist toegenomen.

In de eerste week van december 2013, terwijl ergens anders in het land de loting voor het WK plaatsvond, barstte in Rocinha, op slechts een paar honderd meter van het WK-verblijf van de Engelse ploeg, de strijd los tussen de bende en politie. Elke dag waren er heftige schietpartijen en zag ik met eigen ogen het leed dat simpelweg deel uitmaakt van het leven van miljoenen Braziliaanse favela-bewoners. Het steegje waar ik destijds woonde bood beschutting tegen verdwaalde kogels, waardoor ik tijdens schietpartijen ‘gewoon’ buiten kon wachten tot de laatste kogels werden afgevuurd. Huilende kinderen die snel naar binnen vluchten, en de angst die elke keer weer zichtbaar was in de ogen van mijn buren, maken deel uit van de meest vreselijke ervaringen uit mijn leven.

De woede van veel Brazilianen wordt vooral gevoed door het prioriteitenlijstje van haar politici. In het gehele land schreeuwt men al jaren om investeringen op het gebied van onder andere gezondheidszorg en educatie, maar komt de regering niet verder dan minimale hervormingen. Voor zowel het WK als de Olympische Spelen lijkt echter geen brug te ver. Honderden miljoenen zijn inmiddels uitgegeven aan het bouwen of renoveren van voetbalstadions en het verbeteren van de infrastructuur.
In Complexo Alemão, een groep van tientalllen favela’s in het noorden van Rio, was het bouwen van een peperdure kabelbaan prioriteit van de lokale politiek, boven het aanpakken van het open rioleringssysteem en de enorme bendeproblematiek die het gebied kent ondanks de installatie van de UPP-eenheid van ruim 3 jaar geleden.

Brazilianen zijn altijd een prachtig hoopvol volk geweest. Het lijkt erop dat de ontwikkelingen  rondom het WK dat voorgoed hebben veranderd. Hoop heeft plaats gemaakt voor realisme. En de realiteit is dat miljoenen Brazilianen leven in omstandigheden waarin het WK voetbal wel het laatste is waar men op zit te wachten. Dat geldt ook zeker voor de bewoners van Rio’s favela’s. Want waar straks in en rondom het Maracanã-stadion gejuich te horen zal zijn, ben ik bang dat in vele favela’s van Rio het geluid van geweerschoten de boventoon zal voeren…

Met een brasa,
Freddy Gomes

(Foto: Paulo Ito)

Auteur

Radio Brasa

(advertentie)